{"id":1781,"date":"2021-12-27T12:06:39","date_gmt":"2021-12-27T11:06:39","guid":{"rendered":"https:\/\/otulinablog.pl\/?p=1781"},"modified":"2023-07-07T09:59:39","modified_gmt":"2023-07-07T09:59:39","slug":"portrety-cranacha","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/?p=1781","title":{"rendered":"PORTRETY CRANACHA"},"content":{"rendered":"\n

Jednym z najwa\u017cniejszych \u017ar\u00f3de\u0142 dochodu dla Lucasa Cranacha starszego, jak r\u00f3wnie\u017c ca\u0142ego jego warsztatu, by\u0142a produkcja portret\u00f3w. Zamawianie w\u0142asnego wizerunku by\u0142o niezwykle istotnym elementem manifestowania pozycji, a niekiedy dawa\u0142o \u015bwiadectwo awansu spo\u0142ecznego. Portrety Cranacha powstawa\u0142y na zam\u00f3wienie zar\u00f3wno cz\u0142onk\u00f3w rod\u00f3w arystokratycznych i najwy\u017cszych warstw duchowie\u0144stwa, jak i mieszczan. Znajdowa\u0142o to odzwierciedlenie w formu\u0142ach portretowych.<\/p>\n\n\n\n

Cranach od 1505 roku by\u0142 nadwornym malarzem na dworze saskim w Wittenberdze. Z jego pracowni wysz\u0142y liczne wizerunki cz\u0142onk\u00f3w rodu Wettyn\u00f3w, skoligaconych z Fryderykiem III M\u0105drym, pierwszym patronem malarza. Kolejni elektorzy otaczali opiek\u0105 warsztat Cranach\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

PORTRETY ELEKTOR\u00d3W SASKICH<\/h2>\n\n\n\n

FRYDERYK III M\u0104DRY<\/h3>\n\n\n\n
\"Portrety
Lucas Cranach starszy, Fryderyk III M\u0105dry, elektor saski<\/em>, ok. 1515-1520 \u00a9 Kunstsammlungen und Museen Augsburg<\/a><\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Fryderyk III M\u0105dry (1465-1525) by\u0142 z\u0142o\u017con\u0105 postaci\u0105. Nale\u017ca\u0142 do rodu Wettyn\u00f3w, w\u0142ada\u0142 Saksoni\u0105 jako elektor, jednak w 1519 roku odrzuci\u0142 koron\u0119 cesarsk\u0105 i przyczyni\u0142 si\u0119 do wyboru na cesarza Karola V Habsburga. Nigdy nie zrezygnowa\u0142 z katolicyzmu, a jednocze\u015bnie otacza\u0142 opiek\u0105 i ochron\u0105 reformator\u00f3w – Marcina Lutra i Filipa Melanchtona. By\u0142 protektorem nauki (w 1502 roku za\u0142o\u017cy\u0142 uniwersytet w Wittenberdze) oraz mecenasem sztuki. <\/p>\n\n\n\n

JAN MOCNY<\/h3>\n\n\n
\n
\"Cranach,
Lucas Cranach starszy<\/strong>, Jan Mocny elektor saski <\/em>(od 1525)<\/strong>, 1526<\/strong>, Kr\u00f6ller-M\u00fcller Museum, Otterlo<\/strong><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Jan Mocny by\u0142 m\u0142odszym bratem Fryderyka III i elektorem Saksonii od 1525 roku. Przeszed\u0142 na luteranizm, kt\u00f3ry uzna\u0142 te\u017c za religi\u0119 pa\u0144stwow\u0105. Z warsztatu Cranacha wysz\u0142o wiele portret\u00f3w obu braci, kt\u00f3re nie tylko s\u0142u\u017cy\u0142y do pokazywania ich wygl\u0105du, ale tak\u017ce mia\u0142y znaczenie reprezentacyjne. Umieszczane w oficjalnych pomieszczeniach siedzib ksi\u0105\u017c\u0119cych uobecnia\u0142y osoby w\u0142adc\u00f3w i przypomina\u0142y o ich zwierzchnictwie w danym miejscu. <\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Lucas Cranach starszy, Dyptyk: Portrety Jana Mocnego i Jana Fryderyka, dw\u00f3ch elektor\u00f3w saskich<\/em>, 1509, National Gallery w Londynie<\/strong><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Dla rod\u00f3w arystokratycznych najwa\u017cniejsza by\u0142o zachowanie sukcesji pokole\u0144. Fryderyk III zmar\u0142 bezpotomnie, jednak jego brat doczeka\u0142 si\u0119 nast\u0119pcy. W dyptyku z Londynu mo\u017cemy zobaczy\u0107 dw\u00f3ch przysz\u0142ych elektor\u00f3w Saksonii: Jana Mocnego i jego syna Jana Fryderyka Wspania\u0142ego. Identyfikacj\u0119 umo\u017cliwiaj\u0105 nie tylko wiernie oddane rysy obu postaci, ale tak\u017ce herby umieszczone na odwrocie prawego skrzyd\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

Portrety maj\u0105 uzupe\u0142niaj\u0105c\u0105 si\u0119 kolorystyk\u0119: ziele\u0144 t\u0142a w portrecie ojca jest powt\u00f3rzona przez ziele\u0144 ubioru syna, a czarne t\u0142o w portrecie syna pasuje do ubioru ojca. Ch\u0142opiec dominuje w kompozycji bardziej ni\u017c jego ojciec i zwr\u00f3cony jest twarz\u0105 do widza. To nietypowe, bo konwencja nakazywa\u0142a uj\u0119cie p\u00f3\u0142profilowym, tak by portretowani byli zwr\u00f3ceni do siebie.<\/p>\n\n\n\n

JAN FRYDERYK<\/h3>\n\n\n\n

By\u0142 najstarszym synem Jana Mocnego, szkoli\u0142 go Georg Spalatin, doradce elektor\u00f3w saskich, a tak\u017ce przyjaciel i wsp\u00f3\u0142pracownik Marcina Lutra (wi\u0119cej o ni\u017c w dalszej cz\u0119\u015bci wpisu). M\u0142ody Wettyn by\u0142 zatem \u015bwietnie wykszta\u0142cony oraz przygotowany do przyj\u0119cia reformatorskich tez Lutra. <\/p>\n\n\n\n

Wraz z ojcem by\u0142 zwolennikiem reformacji, wyrazi\u0142 poparcie wobec Wyznania augsburskiego<\/strong><\/em> podczas sejmu Rzeszy w Augsburgu w 1530 roku. Jego tekst przygotowany przez Filipa Melanchtona, szybko zosta\u0142 uznany za oficjalne podsumowanie nauk lutera\u0144skich. Przygotowa\u0142o to pod\u0142o\u017ce do zawi\u0105zania Zwi\u0105zku Szmalkaldzkiego, kt\u00f3rego cz\u0142onkowie zobowi\u0105zywali si\u0119 do udzielania sobie wzajemnej pomocy w wypadku akcji zbrojnej przeciwko ewangelikom. Na czele zwi\u0105zku stan\u0105\u0142 Jan Fryderyk, ju\u017c jako elektor saski po \u015bmierci ojca w 1532 roku.<\/p>\n\n\n

\n
\"Portrety
Lucas Cranach starszy<\/strong>, Portret Jana Fryderyka<\/em><\/strong>, przysz\u0142ego<\/em><\/strong> elektora saskiego<\/em><\/strong>, 1526<\/strong>, Klassik Stiftung Weimar<\/strong><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Cranach namalowa\u0142 portret Jana Fryderyka w 1526 roku z okazji jego zar\u0119czyn z Sybill\u0105 Kliwijsk\u0105, kt\u00f3ra by\u0142a dziedziczk\u0105 niema\u0142ej fortuny. Narzeczony ukazany jest w okaza\u0142ej czerwonej szacie z narzuconym na wierzch futrzanym okryciem. Na szyi zawieszone ma dwa pier\u015bcienie zar\u0119czynowe. Na g\u0142owie za\u015b nosi przetykany per\u0142ami wieniec z pojedynczym pi\u00f3rem.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Lucas Cranach starszy<\/strong>, Portret Sybilli Kliwijskiej<\/em><\/strong>, 1526<\/strong>, Klassik Stiftung Weimar<\/strong><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Portret Sybilli Kliwijskiej stanowi dope\u0142nienie wizerunku Jana Fryderyka. Narzeczona nosi podobne nakrycie g\u0142owy, przy czym jej wieniec zdaje si\u0119 by\u0107 jubilerskiej roboty, posiada jednak r\u00f3wnie\u017c ozdobnie pi\u00f3ro. Tak jak i ksi\u0105\u017c\u0119 ubrana jest w szaty w czerwonym kolorze, z ko\u0142nierzem wyszywanym per\u0142ami. Jej pier\u015b zdobi naszyjnik z krzy\u017cem oraz \u0142a\u0144cuch, zapewne z\u0142oty.<\/p>\n\n\n\n

Z okazji \u015blubu Sybilli i Jana Fryderyka w 1526 roku, zorganizowane huczne uroczysto\u015bci na zamku w Torgau. Odby\u0142a si\u0119 seria pojedynk\u00f3w rycerskich na cze\u015b\u0107 m\u0142odej pary w kt\u00f3rych udzia\u0142 wzi\u0119li przedstawiciele najznakomitszych rod\u00f3w niemieckich. <\/p>\n\n\n\n

PORTRETY INNYCH CZ\u0141ONK\u00d3W RODU<\/h3>\n\n\n\n
\"Portraits
Lucas Cranach starszy<\/strong>, Henryk Pobo\u017cny i Katarzyna Meklemburska<\/em>, 1514<\/strong>, Gem\u00e4ldegalerie Alte Meister<\/strong>, Drezno<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Wettynowie tworzyli rozleg\u0142\u0105 sie\u0107 rodow\u0105. Jednym z kuzyn\u00f3w elektor\u00f3w saskich by\u0142 Henryk Pobo\u017cny, m\u0142odszy syn ksi\u0119cia saskiego Albrechta Odwa\u017cnego. W 1498 roku odby\u0142 podr\u00f3\u017c do Ziemi \u015awi\u0119tej, p\u00f3\u017aniej uda\u0142 si\u0119 te\u017c do Santiago de Compostela. W przeciwie\u0144stwie do swego starszego brata Jerzego, kt\u00f3ry pozostawa\u0142 gorliwym katolickiem Henryk sprzyja\u0142 reformacji.  Zezwoli\u0142 swoim poddanym na przechodzenie na luteranizm, a w 1537 roku sam dokona\u0142 konwersji i przyst\u0105pi\u0142 do zwi\u0105zku szmalkaldzkiego. Po \u015bmierci brata odziedziczy\u0142 ksi\u0119stwo saskie z siedzib\u0105 w Dre\u017anie, gdzie ustanowi\u0142 religi\u0105 pa\u0144stwow\u0105 luteranizm.<\/p>\n\n\n\n

Para portret\u00f3w namalowana przez Cranacha nale\u017cy do najwcze\u015bniejszych p\u00f3\u0142nocnych przedstawie\u0144 pe\u0142nopostaciowych. Ma\u0142\u017conkowie nosz\u0105 bogato zdobione stroje i bi\u017cuteri\u0119. Henryk ukazany jest jednak jako m\u0119\u017cczyzna zaprawiony w m\u0119skich cnotach – towarzyszy mu pot\u0119\u017cny pies my\u015bliwski, a sam dobywa miecza. Jego \u017conie towarzyszy mniejszy piesek, raczej kanapowy ni\u017c tropi\u0105cy. <\/p>\n\n\n\n

PORTRETY DZIECI<\/h3>\n\n\n
\n
\"\"

Lucas Cranach starszy<\/strong>, Ksi\u0105\u017c\u0119 saski<\/em><\/strong>, ok. 1517<\/strong>, National Gallery of Art, Washington<\/strong><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Z warsztatu Cranacha wysz\u0142o r\u00f3wnie\u017c wiele portret\u00f3w dzieci\u0119cych, kt\u00f3re ukazuj\u0105 najm\u0142odszych cz\u0142onk\u00f3w rodu Wettyn\u00f3w. W wielu przypadkach trudno o ich identyfikacj\u0119. Arty\u015bcie uda\u0142o si\u0119 jednak uchwyci\u0107 dzieci\u0119c\u0105 niewinno\u015b\u0107 i \u0142agodn\u0105 powag\u0119 chocia\u017cby w tej parze wizerunk\u00f3w z Waszyngtonu. Obrazy te nale\u017c\u0105 do najbardziej ujmuj\u0105cych portret\u00f3w dzieci\u0119cych Cranacha. <\/p>\n\n\n\n

Ch\u0142opiec ma na sobie bogato haftowany z\u0142otem i biel\u0105 dublet (rodzaj kaftana) z wysok\u0105 st\u00f3jk\u0105, zdobiony wizerunkami kwiat\u00f3w oraz kr\u00f3lika i lisa. Z rozci\u0119\u0107 br\u0105zowego okrycia wy\u0142aniaj\u0105 si\u0119 r\u0119kawy szaty z czerwonego adamaszku. Na g\u0142owie ma wianek nie z kwiat\u00f3w, ale ze z\u0142ota, pere\u0142 i li\u015bcie z zielonej emalii.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Lucas Cranach starszy<\/strong>, Ksi\u0119\u017cniczka sask<\/em><\/strong>a, ok. 1517<\/strong>, National Gallery of Art, Washington<\/strong><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

R\u00f3wnie wspania\u0142y jest kostium dziewczynki. Jej suknia wykonana jest z ci\u0119\u017ckiego, czerwonego materia\u0142u, by\u0107 mo\u017ce aksamitu lub matowa satyny z rozci\u0119ciami na r\u0119kawach z kt\u00f3rych wida\u0107 spodni\u0105 warstw\u0119. Wok\u00f3\u0142 ramion uk\u0142ada si\u0119 misterny z\u0142oty \u0142a\u0144cuch, a dekolt zdobi z\u0142oty naszyjnik wyko\u0144czony bia\u0142ymi emaliowymi kwiatami, by\u0107 mo\u017ce stokrotkami. Niezwykle kosztowne stroje obojga dzieci wskazuj\u0105 na ich wysokie urodzenie.<\/p>\n\n\n\n

PORTRETY A KSI\u0104\u017b\u0118CE O\u0141TARZE<\/h2>\n\n\n\n

Cranach tworzy\u0142 portrety na zam\u00f3wienie elektor\u00f3w saskich nie tylko jako samodzielne wizerunki, ale tak\u017ce umieszcza\u0142 je w obr\u0119bie scen religijnych. Zgodnie z zasadami katolickiej dewocji, ukazywanie w\u0142asnej postaci w trakcie adoracji \u015bwi\u0119tej sceny mia\u0142o dawa\u0107 wyraz indywidulanej pobo\u017cno\u015bci, a jednocze\u015bnie u\u0142atwia\u0107 drog\u0119 ku zbawieniu. Zanim wyst\u0105pienie Lutra w 1517 roku pot\u0119pi\u0142o takie wykorzystywanie \u015bwi\u0119tych obraz\u00f3w, w\u0142adcy z Wittenbergi ufundowali kilka dzie\u0142 tego typu. <\/p>\n\n\n\n

O\u0141TARZ KSI\u0104\u017b\u0118CY<\/h3>\n\n\n\n
\"\"
Lucas Cranach starszy, O\u0142tarz Naj\u015bwi\u0119tszej Marii <\/em>Panny, tzw. O\u0142tarz ksi\u0105\u017c\u0119cy<\/em>, ok. 1510, Anhaltische Gem\u00e4lde-Galerie, Dessau<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Nie jest znane przeznaczenie tzw. O\u0142tarza ksi\u0105\u017c\u0119cego<\/em>, ale obecno\u015b\u0107 portret\u00f3w braci Fryderyka i Jana oraz temat sceny g\u0142\u00f3wnej – Adoracja Dzieci\u0105tka – wskazuj\u0105 na zam\u00f3wienie do kaplicy Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny w ko\u015bciele zamkowym w Wittenberdze. W latach 1504-1509 budowa ko\u015bcio\u0142a zamkowego zmierza\u0142a ku ko\u0144cowi, a jego wyposa\u017cenie sta\u0142o si\u0119 w tym czasie wa\u017cnym zadaniem.<\/p>\n\n\n\n

Czarne t\u0142o \u015brodkowego panelu rozci\u0105ga si\u0119 na oba skrzyd\u0142a, gdzie kl\u0119cz\u0105 Fryderyk M\u0105dry i Jan Mocnym. Towarzysz\u0105 im \u015bw. Bart\u0142omiej (po lewej) i Jakub Starszy (po prawej). W ramach szczeg\u00f3lnego wyr\u00f3\u017cnienia \u015bwi\u0119ty Bart\u0142omiej opiera r\u0119k\u0119 na ramieniu Fryderyka, \u00f3wcze\u015bnie b\u0119d\u0105cego elektorem saskim. <\/p>\n\n\n\n

O\u0141TARZ Z TORGAU<\/h3>\n\n\n\n
\"\"
Lucas Cranach starszy, O\u0142tarz \u015bwi\u0119tej Anny <\/em>(Rodziny Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny<\/em>), 1509, St\u00e4del Museum, Frankfurt<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Tryptyk z Frankfurtu jest jednym z najwa\u017cniejszych dzie\u0142 w tw\u00f3rczo\u015bci Cranacha, a zarazem – najwcze\u015bniejszych zlece\u0144, kt\u00f3re wykona\u0142 jako nadworny malarz w Wittenberdze. Zainspirowany podr\u00f3\u017c\u0105 do Niderland\u00f3w oraz zapoznaniem si\u0119 z dzie\u0142ami Quentina Massysa, si\u0119gn\u0105\u0142 po popularny w\u00f3wczas temat rodziny \u015bwi\u0119tej Anny. \u015aredniowieczne legendy wyznacza\u0142y lini\u0119 pokrewie\u0144stwa mi\u0119dzy Mari\u0105 a matkami niekt\u00f3rych aposto\u0142\u00f3w poprzez trzech m\u0119\u017c\u00f3w, kt\u00f3rych mia\u0142a mie\u0107 \u015bwi\u0119ta Anna, matka Marii. <\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

Za tym sakralnym motywem kryje si\u0119 polityczne zaanga\u017cowanie w\u0142adc\u00f3w, kt\u00f3rych rysy mo\u017cemy rozpozna\u0107 u dw\u00f3ch m\u0119\u017cczyzn na skrzyd\u0142ach o\u0142tarza, ma\u0142\u017conk\u00f3w przyrodnich si\u00f3str Marii. Fryderyk M\u0105dry i Jan Mocny demonstruj\u0105 tym samym swoj\u0105 lojalno\u015b\u0107 wobec cesarza Maksymiliana, kt\u00f3ry na galerii centralnego obrazu wciela si\u0119 w rol\u0119 jednego z m\u0119\u017c\u00f3w Anny.<\/p>\n\n\n\n

REFORMACJA<\/h2>\n\n\n\n

Elektorzy sascy wspierali rozw\u00f3j humanizmu na uniwersytecie w Wittenberdze, a Cranach otrzymywa\u0142 zam\u00f3wienia na portrety od wielu uczonych, z kt\u00f3rymi r\u00f3wnie\u017c zawiera\u0142 przyja\u017anie. Najmocniejsza wi\u0119\u017a po\u0142\u0105czy\u0142a go jednak z inicjatorem ruch\u00f3w reformacyjnych – Marcinem Lutrem, kt\u00f3rego portrety tworzy\u0142 do ko\u0144ca \u017cycia. Co wi\u0119cej, Cranach stworzy\u0142 kilka typ\u00f3w „oficjalnego” wizerunku reformatora, kt\u00f3re nast\u0119pnie by\u0142y powielane w jego warsztacie.<\/p>\n\n\n\n

PORTRETY MARCINA LUTRA – MNICH<\/h3>\n\n\n
\n
\"\"
Lucas Cranach starszy, Portret Marcina Lutra jako mnicha augustia\u0144skiego<\/em>, 1520, miedzioryt<\/strong><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Marcin Luter rozpocz\u0105\u0142 swoj\u0105 karier\u0119 teologiczn\u0105 jako cz\u0142onek zakonu augustian\u00f3w eremit\u00f3w o najsurowszej regule. W 1508 roku przeniesiony zosta\u0142 do klasztoru w Wittenberdze, gdzie obj\u0105\u0142 stanowisko wyk\u0142adowcy filozofii moralnej na nowo powsta\u0142ym uniwersytecie. Zarazem kontynuowa\u0142 studia teologiczne. Tam te\u017c rozwin\u0105\u0142 swoje tezy o konieczno\u015bci reformacji Ko\u015bcio\u0142a Rzymskiego. <\/p>\n\n\n\n

Lucas Cranach zosta\u0142 jego bliskim przyjacielem (by\u0142 nawet ojcem chrzestnym pierwszego syna Lutra) i zagorza\u0142ym zwolennikiem reformatorskich pogl\u0105d\u00f3w. Portret Lutra jako mnicha powsta\u0142 w 1520 roku, kiedy reformator opublikowa\u0142 seri\u0119 broszur, w kt\u00f3rych kwestionowa\u0142 zasadno\u015b\u0107 ko\u015bcielnej sprzeda\u017cy odpust\u00f3w i zaprzecza\u0142 nadrz\u0119dnej roli papie\u017ca. Cranach by\u0142 zaanga\u017cowany w proces druku tych broszur. W miedziorycie daje wyraz swoim sympatiom poprzez \u0142aci\u0144sk\u0105 inskrypcj\u0119 umieszczon\u0105 pod wizerunkiem. Oznajmia w niej, \u017ce cho\u0107 zar\u00f3wno ta rycina, jak i jej autor przemin\u0105, to my\u015bli Lutra b\u0119d\u0105 trwa\u0107 wiecznie. W nast\u0119pnym roku Luter zosta\u0142 ekskomunikowany przez papie\u017ca Leona X i skazany na banicj\u0119 przez cesarza Karola V za heretyckie pogl\u0105dy.<\/p>\n\n\n\n

PORTRETY MARCINA LUTRA – RYCERZ JERZY<\/h3>\n\n\n
\n
\"\"
Lucas Cranach starszy<\/strong>, Portret Marcina Lutra jako rycerza Jerzego (Junkra J\u00f6rga<\/em><\/strong>), 1521<\/strong>, Museum der bildenden K\u00fcnste, Lipsk<\/strong><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Aby ocali\u0107 \u017cycie Lutra, Fryderyk M\u0105dry (cho\u0107 sam by\u0142 katolikiem) upozorowa\u0142 jego porwanie, a nast\u0119pnie ukry\u0142 go na zamku w Wartburgu pod zmienion\u0105 to\u017csamo\u015bci\u0105 – jako rycerza Jerzego<\/strong>. Okres 10 miesi\u0119cy, kt\u00f3re reformator sp\u0119dzi\u0142 w ukryciu, pos\u0142u\u017cy\u0142 mu do studiowania j\u0119zyka hebrajskiego i greckiego oraz do przygotowania przek\u0142adu na niemiecki Nowego Testamentu, w oparciu o wersj\u0119 greck\u0105 (Septuagint\u0119). Wspiera\u0142 go w tym zesp\u00f3\u0142 j\u0119zykoznawc\u00f3w, po\u015br\u00f3d kt\u00f3rych by\u0142 Filip Melanchton. W czasie nieobecno\u015bci Lutra w powszechnej opinii ros\u0142o przekonanie o jego \u015bmieci, a jego publikacje i idee szybko zyskiwa\u0142y na popularno\u015bci. Powy\u017cszy portret wykonany przez Cranacha mia\u0142 s\u0142u\u017cy\u0107 zdementowaniu pog\u0142osek o \u015bmierci reformatora. Funkcjonowa\u0142 w wielu kopiach, portrety Cranacha ukazuj\u0105ce Junkra J\u00f6rga<\/em>, to r\u00f3wnie\u017c odbitki z drzeworytu<\/a>. <\/p>\n\n\n\n

PORTRETY MARCINA LUTRA – MA\u0141\u017bONEK<\/h3>\n\n\n\n
\"\"<\/figure><\/div>
\"\"<\/figure><\/div><\/div><\/div><\/div>\n\n\n\n

Lucas Cranach starszy, Portret Marcina Lutra <\/em>i Portret Katarzyny von Bora<\/em>, 1526, Wartburg-Stiftung, Eisenach<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Jedn\u0105 z konsekwencji reformacji by\u0142 powr\u00f3t Lutra do stanu \u015bwieckiego, zar\u00f3wno ze wzgl\u0119du na ob\u0142o\u017cenie ekskomunik\u0105, ale r\u00f3wnie\u017c kwestionowanie przez luteranizm zasadno\u015bci celibatu. W 1525 roku Marcin Luter o\u017ceni\u0142 si\u0119 z by\u0142\u0105 zakonnic\u0105\u00a0Katarzyn\u0105 von Bora. By\u0142a jedn\u0105 z si\u00f3str zakonnych, kt\u00f3re pod wp\u0142ywem jego nauk uciek\u0142y z\u00a0klasztoru w Nimbschen. Luter pomaga\u0142 im znale\u017a\u0107 dach nad g\u0142ow\u0105 oraz odpowiednich m\u0119\u017c\u00f3w, co zapewnia\u0142oby im r\u00f3wnie\u017c bezpiecze\u0144stwo materialne. Katarzyna von Bora zdecydowa\u0142a jednak, \u017ce po\u015blubi samego Lutra. Para doczeka\u0142a si\u0119 licznego potomstwa, a ojcem chrzestnym pierwszego z syn\u00f3w zosta\u0142 Lucas Cranach starszy. <\/p>\n\n\n\n

FILIP MELANCHTON<\/h3>\n\n\n
\n
\"Melanchton,

Lucas Cranach starszy, Portret Filipa Melanchtona<\/em>, 1532, <\/strong>Alte Pinakothek, Monachium<\/strong><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Drug\u0105 wa\u017cn\u0105 postaci\u0105 dla rozwoju reformacji by\u0142 Filip Melanchton, profesor j\u0119zyk\u00f3w klasycznych (w tym hebrajskiego) oraz literatury antycznej na uniwersytecie w Wittenberdze. Zaprzyja\u017aniony z Lutrem, wspiera\u0142 go w przek\u0142adzie Biblii oraz wzi\u0105\u0142 na siebie ci\u0119\u017car spisania zasad nowej religii – wspomnianego wy\u017cej Wyznania augsburski<\/em>ego. Warsztat Cranacha zajmowa\u0142 si\u0119 seryjn\u0105 produkcj\u0105 portret\u00f3w obu reformator\u00f3w, kt\u00f3re cz\u0119sto funkcjonowa\u0142y jako pendants<\/em> czyli para. Powsta\u0142y ich liczne odmiany, kt\u00f3rych przyk\u0142ady mo\u017cna by\u0142o znale\u017a\u0107 w domu ka\u017cdego przyk\u0142adnego luteranina. Tym samym portrety Cranacha sta\u0142y si\u0119 oficjalnymi wizerunkami reformator\u00f3w lutera\u0144skich.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zestawienie portret\u00f3w Marcina Lutra i Filipa Melanchtona namalowanych w warsztacie Cranach\u00f3w; na postawie CDA<\/a><\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

„DIAB\u0141U OGAREK”<\/h2>\n\n\n\n

Cranach st. wykonywa\u0142 portrety nie tylko na potrzeby reprezentacyjne dworu saskiego oraz dla popularyzacji os\u00f3b reformator\u00f3w. Jednym z g\u0142\u00f3wnych zleceniodawc\u00f3w z obozu katolickiego by\u0142 kardyna\u0142 Albrecht Brandenburski Hohenzollern (1490\u20131545). By\u0142 on jedn\u0105 z najciekawszych i najbardziej kontrowersyjnych postaci XVI-wiecznych Niemiec. By\u0142 mecenasem humanist\u00f3w (do kt\u00f3rych nale\u017ca\u0142oby zaliczy\u0107 Lutra), a jednocze\u015bnie popar\u0142 papie\u017ca Leona X i kontynuowa\u0142 sprzeda\u017c odpust\u00f3w po wyst\u0105pieniu Lutra. Po\u0142ow\u0119 dochod\u00f3w wysy\u0142a\u0142 do Rzymu, a drug\u0105 po\u0142ow\u0119 przeznacza\u0142 na sp\u0142at\u0119 d\u0142ug\u00f3w wobec bankiera Jacoba Fuggera. Albrecht nale\u017ca\u0142 do wrog\u00f3w nowego ruchu reformacyjnego, ale przyzna\u0142 swoim poddanym w Magdeburgu wolno\u015b\u0107 wyznania, w zamian za okre\u015blon\u0105 op\u0142at\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Albrecht Brandenburski pochodzi\u0142 z arystokratycznego rodu, wraz z bratem, elektorem brandenburskim, za\u0142o\u017cy\u0142 uniwersytet we Frankfurcie nad Odr\u0105 w 1506 roku. By\u0142 \u015bwietnie wykszta\u0142cony, w wieku 23 lat zosta\u0142 arcybiskupem Magdeburga, a pi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej – kardyna\u0142em. Posiada\u0142 rezydencj\u0119 na zamku Moritzburg w Halle. <\/p>\n\n\n

\n
\"Lucas
Lucas Cranach starszy, Kardyna\u0142 Albrecht von Brandenburg <\/em>(1490-1545) jako \u015awi\u0119ty Hieronim<\/em>, 1527, Gem\u00e4ldegalerie der Staatliche Museen zu Berlin<\/strong><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Kardyna\u0142 Albrecht by\u0142 jednym z najpot\u0119\u017cniejszych ksi\u0105\u017c\u0105t Ko\u015bcio\u0142a w czasach reformacji, nie tylko ze wzgl\u0119du na wysokie urodzenie, ale r\u00f3wnie\u017c pe\u0142nione funkcje – arcybiskupa Magdeburga i kardyna\u0142a Moguncji. Na portrecie z Berlina Cranach ukaza\u0142 go jako \u015bwi\u0119tego Hieronima, kt\u00f3ry zwyczajowo nazywany by\u0142 kardyna\u0142em (cho\u0107 ten urz\u0105d powsta\u0142 ponad sto lat po \u015bmierci \u015bwi\u0119tego). Najwi\u0119ksza popularno\u015b\u0107 Hieronima dotyczy\u0142a jednak jego znaczenia jako pustelnika i t\u0142umacza Biblii na \u0142acin\u0119. Albrecht w portrecie niejako przej\u0105\u0142 jego atrybuty – pomimo drogich szat pozuje na eremit\u0119 pracuj\u0105cego w le\u015bnym odosobnieniu i przy surowo biurku wykonanym z surowych materia\u0142\u00f3w. Tak jak Hieronimowi, i jemu towarzyszy oswojony lew.<\/p>\n\n\n\n

DIDASKALIA: O\u0142tarz \u015bw. Magdaleny<\/em><\/h3>\n\n\n\n

Z inicjatywy Albrechta mia\u0142a miejsce rozbudowa kolegiaty w Halle, gdzie w trosce o swoje \u017cycie wieczne (mia\u0142 by\u0107 tam pochowany), kardyna\u0142 zgromadzi\u0142 r\u00f3wnie\u017c ok. 20 000 relikwii. Przygotowanie wystroju \u015bwi\u0105tyni zam\u00f3wi\u0142 u czo\u0142owych artyst\u00f3w niemieckich oko\u0142o 1523 roku. Zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 m.in. do Lucasa Cranacha starszego z zam\u00f3wieniem na wykonanie szesnastu o\u0142tarzy, w tym O\u0142tarza \u015bw. Magdaleny<\/em>. \u0141\u0105cznie zam\u00f3wienie obejmowa\u0142o 142 obrazy, zam\u00f3wione u takich artyst\u00f3w jak  Albrecht D\u00fcrer, Matthias Gr\u00fcnewald (o\u0142tarz ze \u015bwi\u0119tym Erazmem i \u015bwi\u0119tym Maurycym) czy Hans Baldung Grien. Jest to najwi\u0119ksze zam\u00f3wienie w ca\u0142ej historii sztuki niemieckiej. <\/p>\n\n\n\n

Kardyna\u0142 zosta\u0142 wyp\u0119dzony przez protestant\u00f3w z zamku Moritzburg w Halle, co sk\u0142oni\u0142o go do poparcia cesarza w walce z reformacj\u0105, a w 1540 roku jako pierwszy przyj\u0105\u0142 jezuit\u00f3w, zakon powo\u0142any do zwalczania reformacji, do Moguncji. Po opuszczenia swojej rezydencji, przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Aschaffenburgu, dok\u0105d zabra\u0142 wozy pe\u0142ne dzie\u0142 sztuki. Po\u015br\u00f3d nich by\u0142y r\u00f3wnie\u017c kwatery O\u0142tarza \u015bw. Magdaleny<\/em>. Obecnie s\u0105 one wystawione w ko\u015bciele \u015bw. Piotra i Aleksandra w Aschaffenburgu<\/a>. <\/p>\n\n\n\n

PORTRETY HUMANIST\u00d3W I MIESZCZAN<\/h2>\n\n\n\n

Portrety Cranacha to tak\u017ce wizerunki uczonych i humanist\u00f3w. Wspomina\u0142am o Lutrze i Melanchtonie, kt\u00f3rzy sami byli wyk\u0142adowcami na uniwersytecie w Wittenberdze. Po\u015br\u00f3d zleceniodawc\u00f3w pojawiali si\u0119 r\u00f3wnie\u017c mieszczanie, zazwyczaj zaradni przedsi\u0119biorcy, kt\u00f3rych status pozwala\u0142 im na korzystanie z us\u0142ug nadwornego malarza ksi\u0105\u017c\u0105t saskich.<\/p>\n\n\n\n

Johannes Cuspinianus<\/h3>\n\n\n\n
\"Lucas
Lucas Cranach starszy, Portret Johannesa i Anny Cuspinian\u00f3w<\/em>, 1502, Oskar Reinhart Collection w Zurychu<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Zanim Cranach trafi\u0142 na dw\u00f3r saski w Wittenberdze, odby\u0142 podr\u00f3\u017c do Wiednia oko\u0142o 1502 roku. Ze wzgl\u0119du na dw\u00f3r Maksymiliana I, miasto stanowi\u0142o centrum kulturalne tego czasu, gdzie mo\u017cliwe by\u0142o nawi\u0105zanie kontakt\u00f3w z licznymi ksi\u0105\u017c\u0119tami jako potencjalnymi kontrahentami i pracodawcami.<\/p>\n\n\n\n

Johannes Cuspinianus by\u0142 profesorem medycyny, a od 1500 roku rektorem na Uniwersytecie Wiede\u0144skim. Pe\u0142ni\u0142 r\u00f3wnie\u017c funkcj\u0119 kr\u00f3lewskiego superintendenta. Jako autor dzie\u0142a De Caesaribus et Imperatoribus<\/em> otrzyma\u0142 od cesarza Maksymiliana I wieniec laurowy poety<\/em>. Zas\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 jako odkrywca i redaktor klasycznych i \u015bredniowiecznych tekst\u00f3w historycznych.<\/p>\n\n\n\n

Portrety ukazuj\u0105 ma\u0142\u017conk\u00f3w na tle dzikiej, p\u00f3\u0142nocnej przyrody. Takie w\u0142\u0105czanie rodzimego, p\u00f3\u0142nocnego krajobrazu jako t\u0142a portret\u00f3w, a nawet scenerii dla temat\u00f3w religijnych, by\u0142o now\u0105 tendencj\u0105 okre\u015blan\u0105 jako szko\u0142a naddunajska<\/em>. Cranach tworz\u0105c te portrety przyczyni\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do rozwoju tego nowego trendu.<\/p>\n\n\n\n

Georg Spalatin<\/h3>\n\n\n\n
\n
\"\"
z 1509 roku, Museum der bildenden K\u00fcnste, Lipsk<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
z 1537 roku, Staatliche Kunsthalle Karlsruhe<\/figcaption><\/figure>\n
Lucas Cranach st., portrety Georga Spalatina, <\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Wspomniany powy\u017cej Georg Spalatin by\u0142 niemieckim duchownym, kaznodziej\u0105, a tak\u017ce sekretarzem i bibliotekarzem elektora saskiego Fryderyka M\u0105drego oraz nauczycielem jego bratanka. Urodzony jako Georg Burkhardt, przyj\u0105\u0142 \u0142aci\u0144sk\u0105 wersj\u0119 nazwiska utworzonego od swojego miejsca urodzenia – Spaltu.Jako najbardziej zaufany wsp\u00f3\u0142pracowniki ksi\u0119cia elektora oraz jego nast\u0119pc\u00f3w, chroni\u0142 humanist\u00f3w i poet\u00f3w przed rozmaitymi reperkusjami. Znajomo\u015b\u0107 z Marcinem Lutrem nieodwo\u0142anie zmieni\u0142a jego \u017cycie oraz wp\u0142yn\u0119\u0142a na p\u00f3\u017aniejsz\u0105 konwersj\u0119. Zapewne dzi\u0119ki jego wstawiennictwu Fryderyk III silnie popiera\u0142 Lutra, pomimo, \u017ce sam do ko\u0144ca \u017cycia pozosta\u0142 przy wierze katolickiej.<\/p>\n\n\n\n

Ma\u0142\u017ce\u0144stwo B\u00fcchner<\/h3>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n
Lucas Cranach st., Portret Moritz<\/em>a B\u00fcchnera<\/em> i Anny B\u00fc<\/strong>chner, n\u00e9e Lindacker<\/em><\/strong>, 1518, Minneapolis Institute of Arts<\/a><\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Jako odnosz\u0105cy sukcesy kupiec i radny miejski w Lipsku, Moritz B\u00fcchner by\u0142 przedstawicielem \u015bwie\u017co wzbogaconej klasy \u015bredniej, kt\u00f3ra powsta\u0142a w wyniku rozwoju kapitalizmu w XVI-wiecznych Niemczech. Cranach uchwyci\u0142 tu pewno\u015b\u0107 siebie, dum\u0119 i ambicj\u0119 m\u0119\u017cczyzny, kt\u00f3re cz\u0119sto towarzysz\u0105 nowo zdobytemu bogactwu i poprawie statusu spo\u0142ecznego. Po lewej stronie portretu Moryca widnieje podpis Cranacha, uskrzydlony w\u0105\u017c oraz data powstania obrazu. W przeciwie\u0144stwie do m\u0119\u017ca, Anna Buchner nie patrzy wprost na widza, co by\u0142oby uwa\u017cane za nieskromne. Jej cia\u0142o – skryte pod drogimi szatami, z tiar\u0105 wysadzan\u0105 per\u0142ami, z\u0142ot\u0105 siatk\u0105 na w\u0142osach, ci\u0119\u017ckim z\u0142otym \u0142a\u0144cuchem i mn\u00f3stwem pier\u015bcieni z rubinami i szmaragdami – by\u0142o manifestacj\u0105 bogactwa rodziny.<\/p>\n\n\n\n

Ma\u0142\u017ce\u0144stwo von Wiedebach<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n
Lucas Cranach st., Portret Georga von Wiedebach<\/em> i Apollonii von Wiedebach<\/em>, ok. 1524, Museum der bildenden K\u00fcnste, Lipsk<\/strong> \u00a9 CDA<\/a><\/strong><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

W tej parze sportretowanych ma\u0142\u017conk\u00f3w to Apollonia jest ciekawsz\u0105 postaci\u0105. Pochodzi\u0142a z zamo\u017cnego rodu patrycjuszowskiego, jej pierwszym m\u0119\u017cem by\u0142 Jakub von Blasbalg, zarz\u0105dca skarbu ksi\u0119stwa Saksonii. Po jego \u015bmierci w 1490 roku, Apollonia zosta\u0142a wyznaczona przez ksi\u0119cia do prowadzenia spraw finansowych ksi\u0119stwa. By\u0142a tym samym pierwsz\u0105 kobiet\u0105 w Saksonii Ernesty\u0144skiej, kt\u00f3rej pozwolono na pe\u0142nienie takiej funkcji.<\/p>\n\n\n\n

W 1491 r. po\u015blubi\u0142a ksi\u0105\u017c\u0119cego komornika i rz\u0105dc\u0119 czynsz\u00f3w Georga von Wiedebach, jednego z najbogatszych ludzi w Saksonii. Na portrecie zosta\u0142 on ukazany w p\u0142aszczu obszytym futrem. Na lewym kciuku sygnet z postaci\u0105 jelenia. Po \u015bmierci Wiedebacha w 1524 roku jego maj\u0105tek przypad\u0142 Apollonii, kt\u00f3ra w testamencie przekaza\u0142a go na cele dobroczynne. Obejmowa\u0142y one potrzeby szpitali i ludzi ubogich, a tak\u017ce popraw\u0119 stanu ulic w Lipsku. Ufundowa\u0142a r\u00f3wnie\u017c lutera\u0144skie stanowisko dla kaznodziei przy jednym z miejskich ko\u015bcio\u0142\u00f3w. By\u0142a bowiem zwolenniczk\u0105 i or\u0119downiczk\u0105 reformacji, pomimo \u017ce jej m\u0105\u017c, jako urz\u0119dnik pa\u0144stwowy, by\u0142 katolikiem.<\/p>\n\n\n\n

PORTRETY CRANACHA<\/h2>\n\n\n\n

Lucas Cranach starszy realizowa\u0142 zam\u00f3wienia portretowe od ka\u017cdego, kogo by\u0142o sta\u0107 na jego us\u0142ugi. Nie wykonywa\u0142 ich jednak wy\u0142\u0105cznie samodzielnie, opiera\u0142 si\u0119 na pomocy syn\u00f3w – Hansa (1513- 1537) oraz Lucasa (1515-1586) oraz pracownik\u00f3w licznego warsztatu, kt\u00f3ry prowadzi\u0142 w Wittenberdze. <\/p>\n

Views: 428<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jednym z najwa\u017cniejszych \u017ar\u00f3de\u0142 dochodu dla Lucasa Cranacha starszego, jak r\u00f3wnie\u017c ca\u0142ego jego warsztatu, by\u0142a produkcja portret\u00f3w. Zamawianie w\u0142asnego wizerunku by\u0142o niezwykle istotnym elementem manifestowania pozycji, a niekiedy dawa\u0142o \u015bwiadectwo awansu spo\u0142ecznego. Portrety Cranacha powstawa\u0142y na zam\u00f3wienie zar\u00f3wno cz\u0142onk\u00f3w rod\u00f3w arystokratycznych i najwy\u017cszych warstw duchowie\u0144stwa, jak i mieszczan. Znajdowa\u0142o to odzwierciedlenie w formu\u0142ach portretowych. Cranach…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1916,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[80,88,139,142,167],"class_list":["post-1781","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cranach","tag-kanon-historii-sztuki","tag-malarstwo-niemieckie","tag-reformacja","tag-renesans","tag-sztuka-niemiecka"],"yoast_head":"\nPORTRETY CRANACHA - otulina o sztuce<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Portrety stanowi\u0142y wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tw\u00f3rczo\u015bci warsztatu Lucasa Cranacha starszego. Zw\u0142aszcza te ukazuj\u0105ce Marcina Lutra.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/?p=1781\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Portrety Cranacha\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Portrety stanowi\u0142y wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tw\u00f3rczo\u015bci warsztatu Lucasa Cranacha starszego. Zw\u0142aszcza te ukazuj\u0105ce Marcina Lutra.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/?p=1781\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"otulina o sztuce\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2021-12-27T11:06:39+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2023-07-07T09:59:39+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Aleksandra Janiszewska-Cardone\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:image\" content=\"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Zrzut-ekranu-2021-12-3-o-09.04.44.png\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Aleksandra Janiszewska-Cardone\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"23 minuty\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/?p=1781\",\"url\":\"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/?p=1781\",\"name\":\"PORTRETY CRANACHA - otulina o sztuce\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/?p=1781#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/?p=1781#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Zrzut-ekranu-2021-12-3-o-09.04.44.png\",\"datePublished\":\"2021-12-27T11:06:39+00:00\",\"dateModified\":\"2023-07-07T09:59:39+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/#\/schema\/person\/79c5cf3acb232614a8cf471b6f29dac3\"},\"description\":\"Portrety stanowi\u0142y wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tw\u00f3rczo\u015bci warsztatu Lucasa Cranacha starszego. Zw\u0142aszcza te ukazuj\u0105ce Marcina Lutra.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/?p=1781#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/?p=1781\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/?p=1781#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Zrzut-ekranu-2021-12-3-o-09.04.44.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Zrzut-ekranu-2021-12-3-o-09.04.44.png\",\"width\":527,\"height\":501,\"caption\":\"portret m\u0119\u017cczyzny\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/?p=1781#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"PORTRETY CRANACHA\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/\",\"name\":\"otulina o sztuce\",\"description\":\"ALEKSANDRA JANISZEWSKA-CARDONE\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/#\/schema\/person\/79c5cf3acb232614a8cf471b6f29dac3\",\"name\":\"Aleksandra Janiszewska-Cardone\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/064a896e49b27f9e33c7e3097d93ea1a3afd4228229f515ba0824346623bb16d?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/064a896e49b27f9e33c7e3097d93ea1a3afd4228229f515ba0824346623bb16d?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Aleksandra Janiszewska-Cardone\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/otulinaosztuce.pl\"],\"url\":\"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"PORTRETY CRANACHA - otulina o sztuce","description":"Portrety stanowi\u0142y wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tw\u00f3rczo\u015bci warsztatu Lucasa Cranacha starszego. Zw\u0142aszcza te ukazuj\u0105ce Marcina Lutra.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/?p=1781","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Portrety Cranacha","og_description":"Portrety stanowi\u0142y wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tw\u00f3rczo\u015bci warsztatu Lucasa Cranacha starszego. Zw\u0142aszcza te ukazuj\u0105ce Marcina Lutra.","og_url":"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/?p=1781","og_site_name":"otulina o sztuce","article_published_time":"2021-12-27T11:06:39+00:00","article_modified_time":"2023-07-07T09:59:39+00:00","author":"Aleksandra Janiszewska-Cardone","twitter_card":"summary_large_image","twitter_image":"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Zrzut-ekranu-2021-12-3-o-09.04.44.png","twitter_misc":{"Napisane przez":"Aleksandra Janiszewska-Cardone","Szacowany czas czytania":"23 minuty"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/?p=1781","url":"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/?p=1781","name":"PORTRETY CRANACHA - otulina o sztuce","isPartOf":{"@id":"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/?p=1781#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/?p=1781#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Zrzut-ekranu-2021-12-3-o-09.04.44.png","datePublished":"2021-12-27T11:06:39+00:00","dateModified":"2023-07-07T09:59:39+00:00","author":{"@id":"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/#\/schema\/person\/79c5cf3acb232614a8cf471b6f29dac3"},"description":"Portrety stanowi\u0142y wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tw\u00f3rczo\u015bci warsztatu Lucasa Cranacha starszego. Zw\u0142aszcza te ukazuj\u0105ce Marcina Lutra.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/?p=1781#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/otulinaosztuce.pl\/?p=1781"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/?p=1781#primaryimage","url":"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Zrzut-ekranu-2021-12-3-o-09.04.44.png","contentUrl":"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Zrzut-ekranu-2021-12-3-o-09.04.44.png","width":527,"height":501,"caption":"portret m\u0119\u017cczyzny"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/?p=1781#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"PORTRETY CRANACHA"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/#website","url":"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/","name":"otulina o sztuce","description":"ALEKSANDRA JANISZEWSKA-CARDONE","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/#\/schema\/person\/79c5cf3acb232614a8cf471b6f29dac3","name":"Aleksandra Janiszewska-Cardone","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/064a896e49b27f9e33c7e3097d93ea1a3afd4228229f515ba0824346623bb16d?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/064a896e49b27f9e33c7e3097d93ea1a3afd4228229f515ba0824346623bb16d?s=96&d=mm&r=g","caption":"Aleksandra Janiszewska-Cardone"},"sameAs":["http:\/\/otulinaosztuce.pl"],"url":"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/?author=1"}]}},"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Zrzut-ekranu-2021-12-3-o-09.04.44.png","jetpack-related-posts":[],"jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1781","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1781"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1781\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2176,"href":"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1781\/revisions\/2176"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1916"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1781"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1781"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/otulinaosztuce.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1781"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}